The official web-site of Rain Sultanov

Azerbaycanda caz musiqisinin esası 1939-cu ilde Niyazi ve Tofiq Quliyevin yaratdığı Azerbaycan SSR-in Dövlet Estrada Orkestri ile (ona “Dövlet cazı” da deyilirdi) qoyuldu. Ilk Azerbaycan “Dövlet cazı”-nın terkibinde üc trombon, truba, royal, qitara ve zerb aletleri daxil idi. Ele ilk konsert proqramına caz klassikası Ile yanaşı, Niyazi ve Tofiq Quliyevin pyesleri daxil edildi ve hemin günlerde de saksofonda “Çahargah” muğamı Ladında improvizasiyalar eşidildi. Bu saksofon ustası Perviz Rüstembeyov idi. Musiqi duhalarımızın bir meqsedi var idi–milli ca

z mektebi yaratmaq. 1941-45 iller Böyük Veten müharibesi qurtardıqdan sonra "Dövlet cazı”-na Rauf Hacıyev rehberlik edir. Lakin 50-60-cı illerde SSSR-nin anti-qerb tebliğat maşını caz musiqisinin ölkemizde inkişafına böyük zerbe vurdu. Qadağalar qoyulmasina baxmayaraq, caz heveskarları gizli olaraq Qerb radiostansiyalarina qulaq asar, sonra ise eşitdiklerini çalmağa çalışardılar. 60-cı illerin ikinci yarısında Qara Qarayev, Niyazi, Tofiq Quliyev, Rauf Hacıyevin birbaşa rehberliyi ve desteyile Azerbaycanda estrada ve caz musiqisinin ikinci heyatı Başladı. “Qaya”, Rafiq Babayevin caz kvarteti ve nehayet, Vaqif Mustafazade erası.Azerbaycan cazının inkişafında dahi bestekarımız Qara Qarayevin xidmeti çox böyükdür. Klassik musiqi janrında ecazkar eserler yazmış Qarayev caza bigane olmadıgından bu janrda da eserler yazmışdır. Onun "Çılğin Qaskoniyalı" müzikli, 1938-ci ilde ses ve caz orkestri ücün “Üç No

ktürn”, fortepiano üçün 28 nömreli prelüdü esl caz pyesleri idi. Bestekarın bu janrda besteleri arasında “Improvizasiya” xüsusi yer tutur. Bu eseri müxtelif caz musiqiçi ve qrupları, orkestr ve rok-qrupları Ifa etmişler. Lakin onun en yaxşı Ifaçısı, şeksiz ki, Vaqif Mustafazade olmuşdur.Azerbaycan xalq muğamlarının da esasını müeyyen lad üzerinde qurulmuş improvizasiyalar teşkil edir. Bir ifaçı digerinden mehz unikal improvizasiyaları ile seçilir. Caz ve muğamı birleşdiren en mühüm cehet de serbest improvizasiya xüsusiyyetleridir. Muğam ladı ile uzlaşan harmoniyalar fonunda şerg muğam elementleri ile Qerb caz improvizasiyalarının sintezinden yaranan musiqi cazın şerq dünyasını da feth etdiyini gösterirdi. 60-cı illerin sonunda soydaşımız Vaqif Mustafazadenin esasını qoyduğu caz-muğam bu gün de inkişaf edir. Vagif Mustafazade qeder, tebii ki, bu iki janrın uyğunluğunu hiss eden musiqiçi çox olmuşdu. Ve bu sepkide xeyli kompozisiyalar yaranmışdı. Vagif Mustafazadenin ise evezsiz xidmeti ondadır ki, o, ilk defe şerg muğ

amını Qerb dinleyicisine onun daha yaxşı başa düaşdüyü dilde, yeni caz dilinde çatdırdı. Ve eksine, Azerbaycan dinleyicisine cazı doğma muğamımızın dili ile anlatdı. Her iki janrın inceliklerini illerle menimşemiş bu pianoçu Qerbin caz krallarının heyret ve sevgisini qazanmaqla beraber, Azerbaycan muğamını da bütün dünyada tanıtdı. Mehşur caz tenqidçisi, amerikalı Velis Konover demişdi: “Vaqif Mustafazade – ekstra ifaçıdır. O menim indiye kimi dinlediyim en gözel lirik pianoçudur”. 1969-cu ilde Rauf Haciyevin xahişi ve tekidile Vagif Tbilisiden Bakıya qayıdır. Azerbaycan Dövlet Estrada Orkestrinde işleyir. Ve paralel olaraq caz triosu yaradır. Ele hemin vaxtlar başqa bir meşhur musiqiçimiz – Rafiq Babayev vokal-caz janrında çalışırdı. O zaman “Qaya” vokal kvarteti xalq mahnılarını çoxsesli estrada koloritinde işleyib ifa edirdi.1970-ci il iyunun 16-sı Azerbaycan Bestekarlar Ittifaqında caz musiqisi axşamını Qara Qarayev açaraq maraqlı Nitq söleyir. Konsertde Rafiq Babayevin qrupu ile Vaqif Mustafazadenin caz

triosu çıxış edir. Azerbaycan bestekarlarına bir örnek olan bu iki musiqi xadiminin her ikisini vaxtsız itirdik. Vaqif Mustafazadeni 1979-cu ilde, Rafiq Babayevi ise 1995-ci ilde. Görünür, böyük caz böyük de qurbanlar teleb edir. Hesab edirem ki, Azerbaycan ictimaiyyeti bu iki dahi musiqiçmize hele de borcludur. Onların musiqi stili, musiqi tefekkürü ve ifa terzi layiqince öyrenilmemiş qalır.80-cı illerin sonu ve 90-cı illerde Azerbaycanda baş veren ictimai-siyasi hadiseler musiqimizin, bütövlükde medeniyyetin inkişafında öz menfi izini qoydu. Lakin esası Tofiq Quliyev, Niyazi, Qara Qarayev, Rauf Haciyev, Tofiq Ehmedov terefinden qoyulmuş Azerbaycan milli caz mektebi yaşayır ve inkişaf edir. Bu gün Azerbaycan yeni cazmenler nesli artıq dünyada mehşur muğam-cazın müxtelif istiqametlerini inkişaf etdirirler. Milli caz mektebimizin yetirmesi, dahi pianoçu-bestekarın qızı – Ezize Mustafazade artıq neçe ildir ki, bütün dünyada Azerbaycan cazını yüksek seviyyede tebliğ edir.